Ο Σεπτέμβριος σηματοδοτεί ημερολογιακά την έναρξη του φθινοπώρου, όμως στις ελληνικές θάλασσες η εικόνα παραμένει συχνά καθαρά καλοκαιρινή. Το νερό εξακολουθεί να είναι ζεστό, οι ημέρες διατηρούν αρκετή ηλιοφάνεια και, όταν οι άνεμοι το επιτρέπουν, οι συνθήκες για κολύμπι μπορούν να είναι από τις καλύτερες ολόκληρης της χρονιάς.
Υπάρχει συγκεκριμένος φυσικός λόγος γι’ αυτό. Η θάλασσα θερμαίνεται πολύ πιο αργά από την ξηρά, αλλά αντίστοιχα ψύχεται και πολύ πιο αργά. Έτσι, ενώ τον Σεπτέμβριο η διάρκεια της ημέρας μειώνεται και οι νύχτες γίνονται μεγαλύτερες, το νερό εξακολουθεί να διατηρεί μεγάλο μέρος της θερμότητας που αποθήκευσε κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.
Η NOAA επισημαίνει ότι οι ωκεανοί λειτουργούν ως τεράστιες δεξαμενές θερμότητας, απορροφώντας και αποθηκεύοντας σημαντικές ποσότητες ηλιακής ενέργειας και απελευθερώνοντάς τες σταδιακά.
Η θάλασσα λειτουργεί σαν μια τεράστια «μπαταρία» θερμότητας
Η βασική διαφορά ανάμεσα στη θάλασσα και την ξηρά βρίσκεται στη θερμική τους συμπεριφορά.
Ένα έδαφος, ένας βράχος ή η άμμος μιας παραλίας μπορούν να θερμανθούν πολύ γρήγορα κάτω από τον καλοκαιρινό ήλιο. Το ίδιο γρήγορα όμως χάνουν μεγάλο μέρος αυτής της θερμότητας όταν δύσει ο ήλιος.
Το νερό συμπεριφέρεται διαφορετικά.
Χρειάζεται πολύ περισσότερη ενέργεια για να αυξηθεί η θερμοκρασία μιας μεγάλης ποσότητας νερού. Παράλληλα, η ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να εισχωρήσει σε κάποιο βάθος, ενώ η ανάμειξη των επιφανειακών στρωμάτων μεταφέρει μέρος της θερμότητας χαμηλότερα.
Αυτό σημαίνει ότι η θάλασσα αποθηκεύει θερμότητα σταδιακά επί εβδομάδες και μήνες.
Η ίδια διαφορά εξηγεί γιατί το καλοκαίρι η άμμος μπορεί να καίει τα πόδια μας ενώ το νερό είναι αισθητά πιο δροσερό και γιατί τη νύχτα συμβαίνει συχνά το αντίστροφο: η στεριά έχει ήδη κρυώσει, αλλά η θάλασσα παραμένει σχετικά ζεστή.
Γιατί η θάλασσα αργεί να φτάσει στη μέγιστη θερμοκρασία της
Εδώ βρίσκεται και η εξήγηση για ένα ενδιαφέρον εποχικό φαινόμενο.
Η περίοδος με την ισχυρότερη ηλιακή ακτινοβολία δεν συμπίπτει με την περίοδο κατά την οποία η θάλασσα είναι θερμότερη.
Η θάλασσα χρειάζεται χρόνο για να συγκεντρώσει την ενέργεια που δέχεται.
Γι’ αυτό και στο Αιγαίο παρατηρείται χρονική υστέρηση ανάμεσα στις μέγιστες θερμοκρασίες του αέρα και της επιφάνειας της θάλασσας. Ωκεανογραφική μελέτη για το Αιγαίο έχει διαπιστώσει περίπου έναν μήνα καθυστέρηση μεταξύ των εποχικών μεγίστων της θερμοκρασίας του αέρα και της θερμοκρασίας της θαλάσσιας επιφάνειας.
Έτσι εξηγείται γιατί στα τέλη Αυγούστου και στις αρχές Σεπτεμβρίου η ελληνική θάλασσα μπορεί να βρίσκεται ακόμη πολύ κοντά στις υψηλότερες θερμοκρασίες της χρονιάς.
Γιατί τον Μάιο η θάλασσα είναι κρύα και τον Σεπτέμβριο ζεστή
Είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη της θερμικής αδράνειας της θάλασσας.
Ο Μάιος και ο Σεπτέμβριος μπορεί να έχουν ημέρες με παρόμοια θερμοκρασία αέρα. Η εμπειρία μέσα στη θάλασσα, όμως, είναι εντελώς διαφορετική.
Τον Μάιο η θάλασσα μόλις έχει βγει από τον χειμώνα. Έχει προηγηθεί μια μακρά περίοδος κατά την οποία έχει χάσει θερμότητα και χρειάζεται εβδομάδες έντονης ανοιξιάτικης και καλοκαιρινής ηλιοφάνειας για να ζεσταθεί σημαντικά.
Τον Σεπτέμβριο συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Έχουν προηγηθεί ο Ιούνιος, ο Ιούλιος και ο Αύγουστος, με πολλές ώρες ηλιοφάνειας και υψηλές θερμοκρασίες. Η θάλασσα έχει πλέον συγκεντρώσει ένα τεράστιο ποσό θερμικής ενέργειας.
Γι’ αυτό και ακόμη όταν μια βραδιά του Σεπτεμβρίου γίνει αισθητά πιο δροσερή, η θερμοκρασία του νερού δεν μπορεί να πέσει αντίστοιχα μέσα σε λίγες ώρες.
Χρειάζεται μια παρατεταμένη περίοδος απώλειας θερμότητας για να αρχίσει η ουσιαστική φθινοπωρινή ψύξη.
Πόσο ζεστές είναι οι ελληνικές θάλασσες τον Σεπτέμβριο;
Δεν υπάρχει μία θερμοκρασία που να αντιπροσωπεύει όλες τις ελληνικές θάλασσες.
Το Αιγαίο, το Ιόνιο, το Κρητικό και το Λιβυκό πέλαγος παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές, ενώ ακόμη και δύο ακτές του ίδιου νησιού μπορεί να έχουν διαφορετική θερμοκρασία νερού.
Ωκεανογραφικές έρευνες δείχνουν ότι η θερμοκρασία της θάλασσας στο Αιγαίο επηρεάζεται όχι μόνο από τη θερμοκρασία του αέρα, αλλά και από τους ανέμους, την κατακόρυφη ανάμειξη, τα θαλάσσια ρεύματα, το upwelling και downwelling, την εισροή νερών από τη Μαύρη Θάλασσα και την τοπική μορφολογία.
Γι’ αυτό δεν είναι ασυνήθιστο ένας κολυμβητής να συναντήσει πολύ ζεστά νερά σε μία περιοχή και αισθητά ψυχρότερα λίγες δεκάδες χιλιόμετρα μακριά.
Ο σημαντικός ρόλος των μελτεμιών
Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που μπορεί να αλλάξει σημαντικά την εικόνα στο Αιγαίο: τα μελτέμια.
Οι ετησίες άνεμοι είναι οι χαρακτηριστικοί βόρειοι άνεμοι της θερμής περιόδου στο Αιγαίο. Η μεγαλύτερη συχνότητά τους παρατηρείται συνήθως από τα μέσα Ιουλίου έως τα μέσα Αυγούστου, όμως επεισόδια μελτεμιών μπορούν να εμφανιστούν και μέσα στον Σεπτέμβριο, ακόμη και στις αρχές Οκτωβρίου.
Άρα η παλαιότερη διατύπωση ότι τον Σεπτέμβριο υπάρχει κατά κανόνα «έλλειψη μελτεμιών» χρειάζεται διόρθωση.
Πιο σωστό είναι ότι η συχνότητα και η επιμονή τους αρχίζουν σταδιακά να μειώνονται όσο προχωρά ο Σεπτέμβριος, χωρίς αυτό να αποκλείει ισχυρά επεισόδια βοριάδων.
Και τα μελτέμια δεν επηρεάζουν μόνο τον κυματισμό.
Πώς ο βοριάς μπορεί να ρίξει τη θερμοκρασία της θάλασσας
Οι επίμονοι άνεμοι μπορούν να προκαλέσουν ανάμειξη των ανώτερων στρωμάτων του νερού και, σε συγκεκριμένες ακτές, να ενισχύσουν το φαινόμενο του upwelling.
Κατά το upwelling, ψυχρότερα νερά από μεγαλύτερο βάθος ανεβαίνουν προς την επιφάνεια.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ορισμένες περιοχές του Αιγαίου μπορεί να παρουσιάζουν αισθητά χαμηλότερη θερμοκρασία επιφανειακών νερών έπειτα από παρατεταμένο επεισόδιο ισχυρών βοριάδων.
Επιστημονική έρευνα για την επίδραση των ετησίων ανέμων στο Αιγαίο έχει επιβεβαιώσει την απόκριση της θερμοκρασίας επιφάνειας στους ανέμους και τη σύνδεσή τους με μηχανισμούς παράκτιου upwelling.
Γι’ αυτό και η φράση «η θάλασσα έχει 26 βαθμούς» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε παραλία μιας περιοχής θα έχει ακριβώς αυτή τη θερμοκρασία.
Γιατί δημιουργείται η θαλάσσια αύρα
Η διαφορετική ταχύτητα θέρμανσης ξηράς και θάλασσας ευθύνεται και για ένα από τα χαρακτηριστικότερα φαινόμενα των ελληνικών ακτών: τη θαλάσσια αύρα.
Κατά τη διάρκεια μιας ηλιόλουστης ημέρας η ξηρά θερμαίνεται γρηγορότερα από τη θάλασσα.
Ο αέρας πάνω από τη στεριά θερμαίνεται, γίνεται ελαφρύτερος και ανυψώνεται. Ο ψυχρότερος αέρας πάνω από τη θάλασσα κινείται τότε προς την ξηρά για να τον αντικαταστήσει.
Έτσι δημιουργείται η θαλάσσια αύρα, η οποία είναι ιδιαίτερα αισθητή τις θερμές ώρες της ημέρας στις παράκτιες περιοχές.
Τη νύχτα η διαδικασία μπορεί να αντιστραφεί. Η ξηρά χάνει τη θερμότητά της ταχύτερα, ενώ η θάλασσα παραμένει θερμότερη, ευνοώντας την απόγεια αύρα, δηλαδή ροή αέρα από την ξηρά προς τη θάλασσα.
Γιατί ο Σεπτέμβριος μπορεί να είναι εξαιρετικός μήνας για μπάνιο
Από καθαρά θερμοκρασιακή άποψη, ο Σεπτέμβριος προσφέρει ένα πολύ ενδιαφέρον συνδυασμό.
Η θάλασσα διατηρεί μεγάλο μέρος της καλοκαιρινής της θερμότητας, ενώ η θερμοκρασία του αέρα αρχίζει σταδιακά να γίνεται ηπιότερη.
Παράλληλα, μετά την κορύφωση της τουριστικής περιόδου του Ιουλίου και του Αυγούστου, πολλές παραλίες είναι λιγότερο πολυσύχναστες.
Στη νότια Ελλάδα και στα νησιά οι καθαρά καλοκαιρινές συνθήκες μπορούν να διατηρηθούν για σημαντικό μέρος του Σεπτεμβρίου. Κλιματολογική αναφορά για την Ελλάδα επισημαίνει ότι το καλοκαιρινό μοτίβο υψηλών θερμοκρασιών συχνά συνεχίζεται μέσα στον Σεπτέμβριο, ιδιαίτερα στις νότιες περιοχές και στα νησιά.
Δεν είναι επομένως παράξενο που για πολλούς ο Σεπτέμβριος θεωρείται ένας από τους καλύτερους μήνες για θάλασσα στην Ελλάδα.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά της ζεστής θάλασσας
Η θερμή θάλασσα δεν σημαίνει μόνο ευχάριστο κολύμπι.
Αποτελεί επίσης μια τεράστια πηγή θερμότητας και υγρασίας για την ατμόσφαιρα.
Μέσω της εξάτμισης, το νερό μεταφέρει υδρατμούς στην ατμόσφαιρα. Η NOAA σημειώνει ότι η αποθηκευμένη θερμότητα των ωκεανών και η εξάτμιση αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για τη λειτουργία του καιρού και του κλίματος.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη Μεσόγειο προς το τέλος του καλοκαιριού και τις αρχές του φθινοπώρου.
Όταν μια πολύ θερμή θάλασσα συνδυαστεί με την είσοδο ψυχρότερων αερίων μαζών σε μεγαλύτερα ύψη και τις κατάλληλες ατμοσφαιρικές συνθήκες, αυξάνεται η διαθέσιμη υγρασία και ενέργεια για την ανάπτυξη ισχυρών καταιγίδων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια ζεστή Μεσόγειος από μόνη της δημιουργεί ακραίες καταιγίδες. Για ένα σοβαρό επεισόδιο απαιτείται συγκεκριμένη συνοπτική κυκλοφορία, αστάθεια, υγρασία και άλλοι δυναμικοί παράγοντες.
Η υψηλή θερμοκρασία της θάλασσας μπορεί όμως να αποτελέσει έναν σημαντικό ενισχυτικό παράγοντα όταν οι υπόλοιπες προϋποθέσεις υπάρχουν.
Η Μεσόγειος γίνεται θερμότερη
Υπάρχει και μια μεγαλύτερη κλιματική διάσταση.
Οι ελληνικές θάλασσες δεν παρουσιάζουν ακριβώς τις ίδιες συνθήκες κάθε χρόνο. Θαλάσσιοι καύσωνες μπορούν να ανεβάσουν τη θερμοκρασία της επιφάνειας σημαντικά πάνω από τις φυσιολογικές τιμές για πολλές ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες.
Μελέτες για το Αιγαίο, το Ιόνιο και το Κρητικό Πέλαγος έχουν ήδη καταγράψει σημαντική μεταβλητότητα των θερμοκρασιών και επεισόδια θαλάσσιων καυσώνων, με την εξέλιξη της θερμοκρασίας να αποτελεί σημαντικό αντικείμενο παρακολούθησης για ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι αλλαγές αυτές δεν αφορούν μόνο τους λουόμενους. Επηρεάζουν τα θαλάσσια οικοσυστήματα, την εξάτμιση, την ανταλλαγή θερμότητας μεταξύ θάλασσας και ατμόσφαιρας και δυνητικά τη συμπεριφορά ορισμένων ακραίων καιρικών επεισοδίων.
Το καλοκαίρι τελειώνει πρώτα στη στεριά και μετά στη θάλασσα
Αν λοιπόν τις πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου μπούμε στη θάλασσα και το νερό μοιάζει σχεδόν τόσο ζεστό όσο τον Αύγουστο, δεν είναι η εντύπωσή μας.
Είναι αποτέλεσμα της φυσικής.
Η θάλασσα χρειάστηκε ολόκληρο το καλοκαίρι για να συγκεντρώσει αυτή τη θερμότητα και χρειάζεται αντίστοιχα αρκετό χρόνο για να την αποβάλει.
Γι’ αυτό η άνοιξη μπορεί να μας χαρίζει ζεστές ημέρες με κρύα θάλασσα, ενώ το φθινόπωρο μπορεί να μας δίνει δροσερότερα πρωινά αλλά νερά που εξακολουθούν να θυμίζουν κατακαλόκαιρο.
Ακολουθήστε το Meteo24News
Μείνετε ενημερωμένοι για τον καιρό, τις κακοκαιρίες και τα σημαντικότερα φυσικά φαινόμενα.
