Καιρός: Ανατροπές μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου – Τι «βλέπουν» GFS και ευρωπαϊκό μοντέλο

Ο Σεπτέμβριος περνά πλέον στο δεύτερο μισό του και το ενδιαφέρον στρέφεται στο εάν η Ελλάδα θα κάνει το επόμενο βήμα προς το φθινόπωρο ή εάν το καλοκαίρι θα επιχειρήσει να διατηρήσει την παρουσία του μέχρι τις τελευταίες ημέρες του μήνα.

Τα τελευταία προγνωστικά δεδομένα μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου παρουσιάζουν μια ενδιαφέρουσα εικόνα, χωρίς όμως προς το παρόν να δείχνουν μια οριστική και παρατεταμένη μετάβαση σε ψυχρό φθινοπωρινό καιρό.

Αντίθετα, η χώρα φαίνεται ότι θα περάσει από διαδοχικές εναλλαγές, με διαστήματα ηλιοφάνειας και σχετικά υψηλών θερμοκρασιών να διακόπτονται από περάσματα αστάθειας, τοπικές βροχές και καταιγίδες.

Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι όσο πλησιάζουμε προς το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα αυξάνεται φυσιολογικά και η προγνωστική αβεβαιότητα. Επομένως, από ένα σημείο και μετά δεν εξετάζουμε συγκεκριμένες θερμοκρασίες ή το αν θα βρέξει σε μία συγκεκριμένη πόλη, αλλά τη γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας και την πιθανότερη τάση.

15–18 Σεπτεμβρίου: Περισσότερη αστάθεια και βροχές

Το πρώτο κομμάτι της περιόδου παρουσιάζει το μεγαλύτερο άμεσο ενδιαφέρον.

Η ατμοσφαιρική κυκλοφορία στην περιοχή της Μεσογείου ευνοεί την παρουσία περισσότερης υγρασίας και αστάθειας, με αποτέλεσμα να υπάρχουν κατά τόπους συνθήκες για βροχές και καταιγίδες.

Τα φαινόμενα δεν αναμένεται να έχουν την ίδια ένταση και διάρκεια σε ολόκληρη τη χώρα. Τα δυτικά, τα κεντρικά και τμήματα της ηπειρωτικής Ελλάδας εμφανίζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ανάλογα κάθε φορά με τη θέση των επιμέρους διαταραχών.

Η προηγούμενη μεσοπρόθεσμη ανάλυση των ensembles GFS και ECMWF είχε ήδη εντοπίσει αυξημένη πιθανότητα υγρότερης περιόδου μετά τις 13 Σεπτεμβρίου, με δεύτερο πιθανό παράθυρο βροχοπτώσεων περίπου στις 17–19 Σεπτεμβρίου.

Αυτό είναι ένα στοιχείο που αξίζει να παρακολουθήσουμε στενά τις επόμενες ημέρες.

19–21 Σεπτεμβρίου: Πιθανή ανάπαυλα

Προς το τέλος της εβδομάδας και γύρω από το πρώτο Σαββατοκύριακο του δεύτερου μισού του μήνα, η εικόνα γίνεται περισσότερο σύνθετη.

Το πιθανότερο σενάριο είναι να υπάρξουν διαστήματα βελτίωσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η αστάθεια θα εξαφανιστεί εντελώς.

Η θερμοκρασία δεν φαίνεται να οδηγείται σε κάποια εντυπωσιακή πτώση μεγάλης διάρκειας. Αντίθετα, σε αρκετές περιοχές μπορεί να κινηθεί ξανά κοντά ή λίγο πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Οι ημέρες θα εξακολουθούν επομένως να έχουν αρκετά καλοκαιρινά χαρακτηριστικά, ιδιαίτερα στα νότια, στα ανατολικά και στα νησιωτικά τμήματα.

Τα βράδια όμως η εικόνα θα είναι διαφορετική.

Η μεγαλύτερη διάρκεια της νύχτας και η σταδιακή εποχική μεταβολή θα επιτρέπουν στις ελάχιστες θερμοκρασίες να υποχωρούν περισσότερο, κυρίως στην ηπειρωτική Ελλάδα.

22–25 Σεπτεμβρίου: Το πρώτο κρίσιμο σημείο

Από περίπου τις 22–23 Σεπτεμβρίου και μετά μπαίνουμε σε χρονικό ορίζοντα όπου η αξιοπιστία των επιμέρους χαρτών μειώνεται σημαντικά.

Εδώ πρέπει να γίνει μια σημαντική διάκριση.

Ένας μεμονωμένος χάρτης GFS στις 250 ή 300 ώρες δεν αποτελεί πρόγνωση. Είναι απλώς ένα από τα πιθανά σενάρια.

Το ευρωπαϊκό σύστημα χρησιμοποιεί 51 διαφορετικές προγνώσεις ensemble έως τις 15 ημέρες, ακριβώς για να εκτιμηθεί το εύρος των πιθανών εξελίξεων. Όσο περισσότερο αποκλίνουν μεταξύ τους τα μέλη του ensemble, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η αβεβαιότητα.

Η σημερινή εικόνα δεν δίνει ισχυρό σήμα για εγκατάσταση παρατεταμένου ψυχρού και βροχερού καιρού στην Ελλάδα.

Αυτό όμως δεν αποκλείει ένα νέο πέρασμα διαταραχής από τα Βαλκάνια ή τη Μεσόγειο, το οποίο για δύο ή τρεις ημέρες θα μπορούσε να φέρει πτώση θερμοκρασίας, ενίσχυση ανέμων και περισσότερες βροχές.

25–30 Σεπτεμβρίου: Τι δείχνει η τάση για τις τελευταίες ημέρες

Εδώ μπαίνουμε πλέον ξεκάθαρα σε μακροπρόθεσμη τάση και όχι σε συμβατική πρόγνωση καιρού.

Το ECMWF διαθέτει υποεποχικές προγνώσεις έως 46 ημέρες, οι οποίες δεν επιχειρούν να προβλέψουν εάν θα βρέξει, για παράδειγμα, στην Αθήνα στις 28 Σεπτεμβρίου. Εξετάζουν εβδομαδιαίες αποκλίσεις θερμοκρασίας, βροχόπτωσης και κυκλοφορίας από τις κλιματικές τιμές.

Με τα διαθέσιμα δεδομένα, το τελευταίο πενθήμερο του Σεπτεμβρίου δεν εμφανίζει αυτή τη στιγμή ξεκάθαρη ένδειξη για παρατεταμένη ψυχρή εισβολή στην Ελλάδα.

Το πιθανότερο σενάριο είναι η συνέχιση των εναλλαγών.

Περίοδοι με θερμοκρασίες κοντά ή πάνω από τα κανονικά επίπεδα μπορούν να εναλλάσσονται με σύντομες διαταραχές που θα φέρνουν περισσότερες νεφώσεις, βροχές, ενίσχυση ανέμων και προσωρινή πτώση της θερμοκρασίας.

Με απλά λόγια, ο Σεπτέμβριος δεν φαίνεται διατεθειμένος να παραδώσει εύκολα τη σκυτάλη στο φθινόπωρο.

Το ισχυρότερο σήμα αφορά τη θερμοκρασία

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο ολόκληρης της μακροπρόθεσμης πρόγνωσης.

Η μηνιαία ανάλυση για τη νοτιοανατολική Ευρώπη, στην οποία περιλαμβάνεται και η Ελλάδα, βασίζεται σε 400 διαφορετικά σενάρια από οκτώ μεγάλα προγνωστικά κέντρα: ECMWF, UKMO, Météo-France, NCEP, DWD, CMCC, JMA και BOM.

Το 85% των σεναρίων θέλει τη μέση θερμοκρασία του Σεπτεμβρίου υψηλότερη από τα κανονικά επίπεδα.

Πιο συγκεκριμένα, η πιθανότητα θετικής απόκλισης:

0 έως +1°C: 34%

+1 έως +2°C: 35%

πάνω από +2°C: 16%

Αντίθετα, μόλις το 15% των σεναρίων οδηγεί σε έναν ψυχρότερο από τα κανονικά Σεπτέμβριο. Η μέση απόκλιση όλων των σεναρίων βρίσκεται περίπου στους +1,03°C.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ημέρα μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου θα είναι ζεστή.

Σημαίνει ότι όταν υπολογιστεί ολόκληρος ο μήνας, οι πιθανότητες είναι σαφώς υπέρ ενός θερμότερου από το κανονικό Σεπτεμβρίου.

Υπάρχει πιθανότητα νέας έντονης ζέστης;

Δεν μπορεί να αποκλειστεί ένα νέο θερμό διάστημα μέσα στο τελευταίο δεκαήμερο.

Ωστόσο, με τα σημερινά δεδομένα δεν υπάρχει αρκετά ισχυρό σήμα ώστε να μιλήσουμε από τώρα για νέο μεγάλο κύμα καύσωνα ή για επιστροφή παρατεταμένων ακραίων θερμοκρασιών.

Άλλωστε βρισκόμαστε πλέον στο δεύτερο μισό του Σεπτεμβρίου.

Ακόμη και όταν οι θερμές αέριες μάζες επιστρέφουν, η μικρότερη διάρκεια της ημέρας και οι μεγαλύτερες νύχτες επιτρέπουν σημαντικότερη νυχτερινή ψύξη.

Έτσι, ένα πιθανό θερμό επεισόδιο στα τέλη Σεπτεμβρίου δεν έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με έναν καύσωνα Ιουλίου ή Αυγούστου.

Και τι γίνεται με τις βροχές;

Εδώ η αβεβαιότητα είναι σημαντικά μεγαλύτερη από ό,τι στη θερμοκρασία.

Οι χάρτες του ECMWF φτάνουν αυτή τη στιγμή έως περίπου τις 29 Σεπτεμβρίου, τόσο για τη θερμοκρασία στα 850 hPa όσο και για τον συνολικό υετό, ενώ το GFS φτάνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου.

Όμως οι ακριβείς θέσεις των βαρομετρικών χαμηλών σε τόσο μεγάλο χρονικό ορίζοντα μπορούν να αλλάξουν σημαντικά από run σε run.

Μια μετατόπιση ενός συστήματος κατά μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα μπορεί να σημαίνει έντονες βροχές στην Ελλάδα ή, αντίθετα, σχεδόν καθόλου φαινόμενα.

Για αυτό το ασφαλέστερο συμπέρασμα σήμερα είναι ότι υπάρχουν παράθυρα για νέα επεισόδια αστάθειας μέχρι το τέλος του μήνα, αλλά όχι ακόμη αξιόπιστη ένδειξη για παρατεταμένη πανελλαδική κακοκαιρία.

Το πιθανότερο σενάριο μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου

Συνοψίζοντας τη σημερινή εικόνα των παγκόσμιων μοντέλων, ο καιρός μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου φαίνεται ότι θα κινηθεί σε ένα μεταβατικό μοτίβο μεταξύ καλοκαιριού και φθινοπώρου.

Δεν φαίνεται ακόμη η οριστική είσοδος σε παρατεταμένο κρύο και βροχερό καιρό.

Οι θερμοκρασίες θα παρουσιάζουν σκαμπανεβάσματα, αλλά συνολικά η τάση παραμένει προς τιμές κοντά ή υψηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Παράλληλα, καθώς προχωράμε βαθύτερα στο δεύτερο μισό του μήνα, οι ατμοσφαιρικές διαταραχές αποκτούν μεγαλύτερες πιθανότητες να κατεβαίνουν προς τη Μεσόγειο, δημιουργώντας κατά διαστήματα συνθήκες για βροχές και καταιγίδες.

Το φθινόπωρο θα αρχίσει να δείχνει τα δόντια του, αλλά προς το παρόν δεν φαίνεται να εγκαθίσταται μόνιμα.

Και ακριβώς αυτή η μάχη μεταξύ θερμών αερίων μαζών από τη Μεσόγειο και των πρώτων ισχυρότερων διαταραχών από την Ευρώπη είναι πιθανό να χαρακτηρίσει το τελευταίο δεκαπενθήμερο του Σεπτεμβρίου.