Μέθανα – Το «κοιμισμένο» ηφαίστειο που ίσως δεν κοιμάται τελικά

Νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι το ηφαίστειο των Μεθάνων δεν ήταν ποτέ πραγματικά ανενεργό – τι δείχνουν τα δεδομένα.

Ένα ηφαίστειο που θεωρούνταν «νεκρό»

Για περισσότερα από 100.000 χρόνια, το ηφαίστειο των Μέθανα, που ανήκει στο ηφαιστειακό τόξο του νότιου Αιγαίου, θεωρούνταν ουσιαστικά ανενεργό. Αυτή η εικόνα, όμως, φαίνεται πως δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην πραγματικότητα. Νέα διεθνής έρευνα, με επικεφαλής το ETH Zurich, ανασυνέθεσε την ηφαιστειακή ιστορία της περιοχής για περισσότερα από 700.000 χρόνια και κατέληξε σε ένα συμπέρασμα που αλλάζει τα δεδομένα: το ηφαίστειο δεν «σίγησε» ποτέ πραγματικά.

Αντίθετα, ακόμη και σε περιόδους που θεωρούνταν αδρανές, στο εσωτερικό του συνέχιζαν να εξελίσσονται διαδικασίες που σχετίζονται με την παρουσία μάγματος και την ηφαιστειακή δραστηριότητα.

Πώς οι επιστήμονες αποκάλυψαν την αλήθεια

Για να φτάσουν σε αυτό το συμπέρασμα, οι ερευνητές ανέλυσαν 31 ηφαιστειακές εκρήξεις που εκτείνονται σε ένα χρονικό εύρος περίπου 700.000 ετών. Η έρευνα βασίστηκε σε εκτεταμένη επιτόπια δειγματοληψία, με συλλογή υλικού από ροές λάβας, ηφαιστειακούς δόμους και αποθέσεις τέφρας, δημιουργώντας έτσι μια ολοκληρωμένη εικόνα της γεωλογικής εξέλιξης της περιοχής.

Ιδιαίτερη σημασία είχαν οι αναλύσεις περισσότερων από 1.250 μικροσκοπικών κρυστάλλων ζιργκόν, οι οποίοι λειτουργούν σαν «χρονοκάψουλες». Οι κρύσταλλοι αυτοί σχηματίζονται μέσα στο μάγμα σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και καταγράφουν τις συνθήκες που επικρατούσαν στο εσωτερικό του ηφαιστείου, επιτρέποντας στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν με ακρίβεια την ιστορία του.

 Μακρά αδράνεια… αλλά όχι παύση

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της μελέτης είναι ότι το ηφαίστειο παρέμεινε «σιωπηλό» για περίπου 110.000 χρόνια πριν επανενεργοποιηθεί. Μέχρι σήμερα, ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα αδράνειας θεωρούνταν ένδειξη ότι ένα ηφαίστειο έχει σβήσει οριστικά. Ωστόσο, η νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Science Advances, ανατρέπει αυτή την αντίληψη.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι μια μακρά περίοδος χωρίς εκρήξεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ηφαιστειακό σύστημα έχει σταματήσει. Αντίθετα, μπορεί να πρόκειται για μια φάση «αναμονής», κατά την οποία το ηφαίστειο συνεχίζει να εξελίσσεται υπόγεια.

Το μάγμα συνέχιζε να συσσωρεύεται

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια αυτής της μακράς αδράνειας, η παραγωγή μάγματος δεν μειώθηκε. Το μάγμα συνέχιζε να συγκεντρώνεται σε βάθος, με αποτέλεσμα ο μαγματικός θάλαμος να αυξάνεται σε μέγεθος.

Τα δεδομένα από τους κρυστάλλους ζιργκόν έδειξαν μάλιστα ότι η δραστηριότητα στο εσωτερικό του ηφαιστείου ήταν έντονη, παρά την απουσία εκρήξεων στην επιφάνεια. Αυτό σημαίνει ότι το ηφαίστειο «δούλευε» αθόρυβα για χιλιάδες χρόνια, χωρίς να δίνει εμφανή σημάδια.

Το «μυστικό» του μάγματος

Οι ερευνητές εντόπισαν ότι ο βασικός λόγος για τον οποίο δεν σημειώνονταν εκρήξεις ήταν η υψηλή περιεκτικότητα του μάγματος σε νερό. Αυτή η σύσταση επιβραδύνει την άνοδό του προς την επιφάνεια, επιτρέποντάς του να παραμένει εγκλωβισμένο και να κρυσταλλώνεται σταδιακά.

Όταν όμως οι συνθήκες αλλάζουν και το μάγμα γίνεται πιο «ξηρό», η κατάσταση μπορεί να μεταβληθεί γρήγορα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι εκρήξεις μπορούν να επανεκκινήσουν απροσδόκητα, αξιοποιώντας έναν ήδη μεγάλο και ενεργό μαγματικό θάλαμο.

Μπορούν τα «νεκρά» ηφαίστεια να είναι πιο επικίνδυνα;

Τα συμπεράσματα της μελέτης αλλάζουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται τα ανενεργά ηφαίστεια. Η ιδέα ότι ένα ηφαίστειο που δεν έχει εκραγεί για δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια είναι ασφαλές, πλέον αμφισβητείται.

Αντίθετα, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια μακρά περίοδος αδράνειας μπορεί να σημαίνει ότι το σύστημα συσσωρεύει ενέργεια και υλικό, αυξάνοντας ενδεχομένως την ένταση μιας μελλοντικής έκρηξης. Με άλλα λόγια, ένα «ήσυχο» ηφαίστειο δεν είναι απαραίτητα ακίνδυνο — μπορεί να είναι απλώς σε φάση προετοιμασίας.

Δεν είναι μόνο τα Μέθανα

Η συμπεριφορά αυτή δεν περιορίζεται μόνο στα Μέθανα. Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και το ηφαίστειο Τσιομαντούλ στα Καρπάθια Όρη, το οποίο εξερράγη τελευταία φορά πριν από περίπου 30.000 χρόνια, αλλά εξακολουθεί να εμφανίζει σαφή σημάδια ενεργού μαγματικού θαλάμου στο υπέδαφος.

Αυτό ενισχύει την άποψη ότι πολλά ηφαίστεια που σήμερα θεωρούνται «σβησμένα» ίσως βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση.