Τι είναι ο Υποθαλάσσιος Σεισμός;

Υποθαλάσσιος σεισμός είναι ένας σεισμός του οποίου η εστία βρίσκεται κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας ή του ωκεανού. Πρόκειται για ένα πολύ συχνό φαινόμενο σε παγκόσμια κλίμακα, καθώς μεγάλο μέρος των τεκτονικών ορίων της Γης βρίσκεται κάτω από θαλάσσιες περιοχές. Οι υποθαλάσσιοι σεισμοί μπορεί να είναι μικροί και να μην γίνουν αισθητοί στην ξηρά, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν ισχυρή δόνηση σε παράκτιες περιοχές ή να συνδεθούν με τον κίνδυνο δημιουργίας τσουνάμι.

Πώς δημιουργείται ένας υποθαλάσσιος σεισμός;

Ο μηχανισμός δημιουργίας ενός υποθαλάσσιου σεισμού είναι ουσιαστικά ο ίδιος με έναν σεισμό στην ξηρά. Στο εσωτερικό της Γης συσσωρεύονται τάσεις λόγω της κίνησης των λιθοσφαιρικών πλακών. Όταν οι τάσεις αυτές ξεπεράσουν την αντοχή των πετρωμάτων, προκαλείται θραύση ή απότομη μετατόπιση κατά μήκος ενός ρήγματος. Η ενέργεια απελευθερώνεται με σεισμικά κύματα, τα οποία διαδίδονται μέσα στη Γη και μπορεί να γίνουν αισθητά σε μεγάλη απόσταση.

Η διαφορά είναι ότι σε έναν υποθαλάσσιο σεισμό το ρήγμα βρίσκεται κάτω από τη θάλασσα. Αυτό σημαίνει ότι η σεισμική ενέργεια μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το έδαφος αλλά και τη στήλη του νερού πάνω από τον πυθμένα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντική κατακόρυφη μετατόπιση.

Πότε ένας υποθαλάσσιος σεισμός μπορεί να προκαλέσει τσουνάμι;

Δεν προκαλεί κάθε υποθαλάσσιος σεισμός τσουνάμι. Αυτή είναι μια κρίσιμη διάκριση. Για να δημιουργηθεί τσουνάμι χρειάζεται συνήθως ισχυρός σεισμός, μικρό σχετικά εστιακό βάθος και κυρίως κατακόρυφη μετακίνηση του θαλάσσιου πυθμένα. Αν ο πυθμένας ανυψωθεί ή βυθιστεί απότομα, μπορεί να μετατοπίσει μεγάλο όγκο νερού και να δημιουργήσει κύματα που ταξιδεύουν με μεγάλη ταχύτητα.

Αντίθετα, ένας σεισμός που γίνεται κάτω από τη θάλασσα αλλά έχει κυρίως οριζόντια μετατόπιση ή μεγάλο βάθος μπορεί να μην προκαλέσει αξιόλογη διαταραχή στην επιφάνεια της θάλασσας. Γι’ αυτό οι ειδικοί εξετάζουν άμεσα το μέγεθος, το βάθος, τον τύπο του ρήγματος και τη θέση του σεισμού πριν εκτιμήσουν αν υπάρχει κίνδυνος τσουνάμι.

Υποθαλάσσιοι σεισμοί στην Ελλάδα

Η Ελλάδα περιβάλλεται από θαλάσσιες περιοχές με έντονη σεισμική δραστηριότητα. Το Ιόνιο, το νότιο Αιγαίο, η περιοχή γύρω από την Κρήτη και το ελληνικό τόξο αποτελούν ζώνες με σημαντικό σεισμολογικό ενδιαφέρον. Πολλοί σεισμοί που καταγράφονται στη χώρα μας έχουν επίκεντρο στη θάλασσα, επειδή μεγάλο μέρος των ενεργών τεκτονικών δομών βρίσκεται σε θαλάσσιο χώρο.

Οι περισσότεροι υποθαλάσσιοι σεισμοί δεν προκαλούν σοβαρές επιπτώσεις. Ωστόσο, όταν μια ισχυρή δόνηση συμβεί κοντά σε παράκτια περιοχή, μπορεί να γίνει έντονα αισθητή και να προκαλέσει ανησυχία. Σε σπάνιες περιπτώσεις, ιστορικά γεγονότα έχουν δείξει ότι η Μεσόγειος μπορεί να εμφανίσει και φαινόμενα τσουνάμι, κυρίως κοντά σε μεγάλες υποθαλάσσιες σεισμικές ζώνες.

Πώς παρακολουθούνται;

Οι υποθαλάσσιοι σεισμοί καταγράφονται από σεισμολογικά δίκτυα στην ξηρά και από διεθνή συστήματα παρακολούθησης. Η θέση, το μέγεθος και το εστιακό βάθος υπολογίζονται μέσα σε λίγα λεπτά. Σε περιοχές με αυξημένο κίνδυνο τσουνάμι, τα δεδομένα αξιολογούνται από ειδικά κέντρα προειδοποίησης, τα οποία εκτιμούν αν χρειάζεται έκδοση ενημέρωσης ή προειδοποίησης για τις παράκτιες ζώνες.

Η γρήγορη ανάλυση είναι σημαντική, επειδή τα κύματα τσουνάμι μπορούν να φτάσουν σε κοντινές ακτές μέσα σε πολύ μικρό χρόνο. Παρόλα αυτά, η εκτίμηση δεν βασίζεται μόνο στο μέγεθος του σεισμού. Ένας μεγάλος υποθαλάσσιος σεισμός δεν σημαίνει αυτόματα τσουνάμι, όπως και ένας μέτριος σεισμός κοντά σε ευαίσθητη περιοχή δεν πρέπει να αγνοείται χωρίς επιστημονική αξιολόγηση.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες;

Σε περίπτωση ισχυρού σεισμού κοντά στη θάλασσα, ειδικά αν η δόνηση διαρκέσει αρκετά ή γίνει δύσκολη η παραμονή σε όρθια θέση, οι πολίτες σε παράκτιες περιοχές πρέπει να ενημερώνονται από τις αρμόδιες αρχές και να απομακρύνονται από την ακτή αν υπάρξει σχετική οδηγία. Η απότομη υποχώρηση της θάλασσας ή ασυνήθιστη συμπεριφορά της στάθμης του νερού μπορεί να είναι προειδοποιητικό σημάδι, αλλά δεν εμφανίζεται πάντα.

Ο υποθαλάσσιος σεισμός είναι ένα φυσικό φαινόμενο που συνδέεται άμεσα με την τεκτονική δραστηριότητα του πλανήτη. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν προκαλεί σημαντικές συνέπειες, όμως η σωστή παρακολούθηση και η έγκαιρη ενημέρωση είναι απαραίτητες, ιδίως σε περιοχές με έντονη σεισμικότητα όπως η Ελλάδα. Η γνώση της διαφοράς ανάμεσα σε έναν απλό υποθαλάσσιο σεισμό και έναν σεισμό που μπορεί να προκαλέσει τσουνάμι βοηθά στην αποφυγή υπερβολικού φόβου αλλά και στην έγκαιρη προστασία όταν χρειάζεται.