Οι κεραυνοί αποτελούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά αλλά και επικίνδυνα ατμοσφαιρικά φαινόμενα. Κάθε αστραπή που βλέπουμε στον ουρανό είναι αποτέλεσμα μιας τεράστιας ηλεκτρικής εκκένωσης, η οποία απελευθερώνει σε ελάχιστο χρόνο τεράστια ποσά ενέργειας.
Σε ολόκληρο τον κόσμο εκδηλώνονται περισσότερες από οκτώ εκατομμύρια ηλεκτρικές εκκενώσεις καθημερινά. Οι περισσότεροι κεραυνοί συνοδεύουν ισχυρές καταιγίδες, όμως μπορούν να εμφανιστούν και σε ηφαιστειακές εκρήξεις ή ακόμη και σε έντονες χιονοθύελλες, ένα φαινόμενο γνωστό ως thundersnow.
Οι κεραυνοί δεν αποτελούν μόνο ένα εντυπωσιακό θέαμα. Είναι επίσης μία από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτων από φυσικά φαινόμενα και μπορούν να προκαλέσουν πυρκαγιές, διακοπές ρεύματος και σοβαρές ζημιές σε κτίρια και υποδομές.
Πώς δημιουργείται ένας κεραυνός;
Η δημιουργία ενός κεραυνού ξεκινά μέσα σε ένα καταιγιδοφόρο νέφος, συνήθως έναν σωρειτομελανία.
Στο εσωτερικό του νέφους επικρατούν πολύ ισχυρά ανοδικά και καθοδικά ρεύματα αέρα. Τα παγοκρύσταλλα, οι σταγόνες νερού και τα μικρά κομμάτια πάγου συγκρούονται συνεχώς μεταξύ τους.
Από αυτές τις συγκρούσεις δημιουργείται ηλεκτρικός διαχωρισμός φορτίων. Συνήθως το ανώτερο τμήμα του νέφους αποκτά θετικό φορτίο, ενώ το κατώτερο συγκεντρώνει αρνητικό φορτίο.
Όσο αυξάνεται η διαφορά δυναμικού ανάμεσα στις περιοχές αυτές ή ανάμεσα στο νέφος και το έδαφος, η ατμόσφαιρα δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει ως μονωτής. Τότε εκδηλώνεται η ηλεκτρική εκκένωση που ονομάζουμε κεραυνό.
Αστραπή και κεραυνός: Είναι το ίδιο;
Στην καθημερινή γλώσσα οι δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά ως συνώνυμα, όμως στη μετεωρολογία υπάρχει διαφορά.
Η αστραπή είναι η λάμψη που βλέπουμε όταν πραγματοποιείται η ηλεκτρική εκκένωση.
Ο κεραυνός είναι η ίδια η ηλεκτρική εκκένωση, είτε αυτή γίνεται μεταξύ δύο νεφών είτε μεταξύ νέφους και εδάφους.
Αμέσως μετά την αστραπή ακολουθεί η βροντή, η οποία δημιουργείται επειδή ο αέρας γύρω από το κανάλι του κεραυνού θερμαίνεται στιγμιαία σε θερμοκρασίες που μπορούν να ξεπεράσουν τους 30.000°C. Η απότομη διαστολή του αέρα δημιουργεί το ηχητικό κύμα που ακούμε ως βροντή.
Είδη κεραυνών
Οι κεραυνοί δεν είναι όλοι ίδιοι. Ανάλογα με το σημείο όπου πραγματοποιείται η ηλεκτρική εκκένωση διακρίνονται σε διάφορες κατηγορίες.
Ο συνηθέστερος τύπος είναι ο κεραυνός νέφους προς έδαφος, ο οποίος αποτελεί και τον πιο επικίνδυνο για τον άνθρωπο.
Πολύ συχνοί είναι επίσης οι κεραυνοί που εκδηλώνονται μεταξύ δύο νεφών ή μέσα στο ίδιο το νέφος. Αυτοί είναι υπεύθυνοι για μεγάλο μέρος των αστραπών που παρατηρούμε κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας.
Τα τελευταία χρόνια έχουν μελετηθεί και ιδιαίτερα εντυπωσιακά φαινόμενα, όπως τα Sprites, τα Blue Jets και τα Gigantic Jets, τα οποία εκδηλώνονται πολύ ψηλά πάνω από τις καταιγίδες και μπορούν να φτάσουν μέχρι τη στρατόσφαιρα.
Πόσο ισχυρός είναι ένας κεραυνός;
Ένας κεραυνός μπορεί να μεταφέρει ηλεκτρικό ρεύμα δεκάδων χιλιάδων αμπέρ και τάση που φτάνει τα εκατοντάδες εκατομμύρια βολτ.
Η θερμοκρασία στο κανάλι της ηλεκτρικής εκκένωσης είναι περίπου πέντε φορές μεγαλύτερη από τη θερμοκρασία της επιφάνειας του Ήλιου.
Παρότι η διάρκεια του κεραυνού είναι εξαιρετικά μικρή, η ενέργεια που απελευθερώνεται είναι τεράστια και αρκετή για να προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε κτίρια, δέντρα και ηλεκτρικά δίκτυα.
Είναι ασφαλές να βρισκόμαστε έξω;
Οι κεραυνοί αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας.
Οι πιο ασφαλείς χώροι είναι τα κτίρια με αντικεραυνική προστασία ή τα κλειστά αυτοκίνητα, καθώς λειτουργούν σαν κλωβοί Faraday.
Αντίθετα, ιδιαίτερα επικίνδυνα θεωρούνται τα ανοιχτά χωράφια, οι κορυφές λόφων, τα μεμονωμένα δέντρα, οι παραλίες και οι λίμνες.
Ένας απλός κανόνας είναι ότι αν ακούγεται βροντή, η καταιγίδα βρίσκεται ήδη αρκετά κοντά ώστε να υπάρχει κίνδυνος κεραυνού.
Οι κεραυνοί στην Ελλάδα
Η Ελλάδα παρουσιάζει σημαντική κεραυνική δραστηριότητα, ιδιαίτερα από την άνοιξη έως τις αρχές του φθινοπώρου.
Οι περισσότερες ηλεκτρικές εκκενώσεις καταγράφονται στα ηπειρωτικά τμήματα της χώρας, όπου η έντονη θέρμανση του εδάφους ευνοεί την ανάπτυξη ισχυρών καταιγίδων.
Η συνεχής παρακολούθηση των κεραυνών μέσω ειδικών δικτύων ανίχνευσης βοηθά τους μετεωρολόγους να εντοπίζουν την εξέλιξη των καταιγίδων σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Οι κεραυνοί αποτελούν μία από τις ισχυρότερες φυσικές εκδηλώσεις της ατμόσφαιρας. Δημιουργούνται από τον ηλεκτρικό διαχωρισμό φορτίων μέσα στα καταιγιδοφόρα νέφη και απελευθερώνουν τεράστια ποσά ενέργειας μέσα σε ελάχιστα χιλιοστά του δευτερολέπτου. Η κατανόηση του τρόπου δημιουργίας τους αλλά και των βασικών κανόνων προστασίας είναι απαραίτητη για την ασφάλεια όλων κατά τη διάρκεια έντονων καταιγίδων.
Ποιο είναι το Ομορφότερο Νησί της Ελλάδας;
Συμμετέχετε στη μεγάλη ψηφοφορία του Meteo24News. Ψηφίστε το αγαπημένο σας νησί και δείτε ζωντανά την κατάταξη.
Ψήφισε ΤώραΑνακαλύψτε περισσότερα άρθρα για καιρό, σεισμούς, φυσικές καταστροφές και live ενημέρωση.
Ακολουθήστε το Meteo24News στο Google News
