Η Δύναμη Κοριόλις είναι μία από τις σημαντικότερες έννοιες της μετεωρολογίας και της φυσικής της ατμόσφαιρας. Αν και δεν μπορούμε να τη δούμε ή να την αισθανθούμε άμεσα, επηρεάζει σχεδόν κάθε μεγάλη κίνηση του αέρα και των ωκεανών πάνω στη Γη. Χάρη στη δράση της, οι άνεμοι δεν κινούνται ευθεία από τις περιοχές υψηλής πίεσης προς τις περιοχές χαμηλής πίεσης, αλλά ακολουθούν καμπύλες τροχιές. Το ίδιο συμβαίνει και με τα μεγάλα ωκεάνια ρεύματα, καθώς και με τους κυκλώνες και τους αντικυκλώνες.
Η δύναμη αυτή πήρε το όνομά της από τον Γάλλο μαθηματικό και φυσικό Gaspard-Gustave de Coriolis, ο οποίος περιέγραψε μαθηματικά το φαινόμενο το 1835. Σήμερα αποτελεί θεμελιώδη έννοια όχι μόνο στη μετεωρολογία αλλά και στην ωκεανογραφία, την αεροναυπηγική και τη γεωφυσική.
Γιατί δημιουργείται η Δύναμη Κοριόλις;
Η αιτία βρίσκεται στην περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονά της. Η Γη ολοκληρώνει μία πλήρη περιστροφή περίπου κάθε 24 ώρες. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία κινείται κάθε σημείο της επιφάνειάς της δεν είναι ίδια παντού.
Στον Ισημερινό η γραμμική ταχύτητα είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι κοντά στους πόλους. Όταν μια αέρια μάζα αρχίζει να μετακινείται από μία περιοχή προς μία άλλη, διατηρεί μέρος της αρχικής της ταχύτητας. Επειδή όμως η επιφάνεια της Γης κάτω από αυτή περιστρέφεται με διαφορετική ταχύτητα, η πορεία της φαίνεται να εκτρέπεται.
Στην πραγματικότητα ο αέρας δεν «σπρώχνεται» από κάποια πραγματική δύναμη. Η εκτροπή είναι αποτέλεσμα της παρατήρησης μέσα σε ένα περιστρεφόμενο σύστημα αναφοράς, δηλαδή πάνω στη Γη.
Πώς εκτρέπονται οι άνεμοι;
Η Δύναμη Κοριόλις δρα διαφορετικά στα δύο ημισφαίρια.
Στο βόρειο ημισφαίριο, κάθε κινούμενη αέρια μάζα εκτρέπεται προς τα δεξιά σε σχέση με την πορεία της.
Στο νότιο ημισφαίριο, η εκτροπή γίνεται προς τα αριστερά.
Αυτός ο κανόνας ισχύει για τους ανέμους, τα ωκεάνια ρεύματα, αλλά ακόμη και για αντικείμενα που διανύουν πολύ μεγάλες αποστάσεις, όπως βαλλιστικοί πύραυλοι ή μεγάλα αεροσκάφη.
Η σχέση με τους κυκλώνες
Η Δύναμη Κοριόλις είναι υπεύθυνη για τη χαρακτηριστική περιστροφή των κυκλώνων και των αντικυκλώνων.
Στο βόρειο ημισφαίριο:
- οι κυκλώνες περιστρέφονται αριστερόστροφα
- οι αντικυκλώνες περιστρέφονται δεξιόστροφα
Στο νότιο ημισφαίριο συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Χωρίς τη Δύναμη Κοριόλις, τα βαρομετρικά συστήματα δεν θα αποκτούσαν τη χαρακτηριστική κυκλική μορφή που παρατηρούμε στους μετεωρολογικούς χάρτες και στις δορυφορικές εικόνες.
Γιατί δεν δημιουργούνται κυκλώνες στον Ισημερινό;
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της Δύναμης Κοριόλις είναι ότι η έντασή της εξαρτάται από το γεωγραφικό πλάτος.
Στον Ισημερινό η επίδρασή της είναι σχεδόν μηδενική. Όσο απομακρυνόμαστε προς τους πόλους, η δύναμη γίνεται ολοένα και ισχυρότερη.
Για τον λόγο αυτό οι τροπικοί κυκλώνες δεν μπορούν να σχηματιστούν ακριβώς πάνω στον Ισημερινό. Χρειάζονται μια ελάχιστη επίδραση της Δύναμης Κοριόλις ώστε να αποκτήσουν περιστροφή και να οργανωθούν.
Έτσι, οι περισσότεροι τυφώνες και κυκλώνες σχηματίζονται τουλάχιστον πέντε μοίρες βόρεια ή νότια του Ισημερινού.
Η σημασία στη μετεωρολογία
Η Δύναμη Κοριόλις αποτελεί βασικό στοιχείο όλων των αριθμητικών προγνωστικών μοντέλων.
Οι επιστήμονες τη λαμβάνουν υπόψη για να υπολογίσουν:
- την πορεία των ανέμων
- την εξέλιξη των βαρομετρικών χαμηλών
- την ανάπτυξη αντικυκλώνων
- την κίνηση των αερίων μαζών
- τη μεταφορά θερμότητας και υγρασίας
- την πορεία των τροπικών κυκλώνων
Χωρίς τη σωστή προσομοίωση της Δύναμης Κοριόλις, οι προγνώσεις καιρού θα ήταν σημαντικά λιγότερο αξιόπιστες.
Παραδείγματα στην καθημερινότητα
Η επίδραση της Δύναμης Κοριόλις γίνεται αντιληπτή κυρίως σε φαινόμενα μεγάλης κλίμακας.
Αντίθετα με έναν διαδεδομένο μύθο, η Δύναμη Κοριόλις δεν καθορίζει την κατεύθυνση με την οποία αδειάζει το νερό σε έναν νιπτήρα ή σε μια μπανιέρα. Σε τόσο μικρές κλίμακες η επίδρασή της είναι πρακτικά αμελητέα και κυριαρχούν άλλοι παράγοντες, όπως το σχήμα του δοχείου και η αρχική κίνηση του νερού.
Η πραγματική της σημασία εμφανίζεται σε αποστάσεις εκατοντάδων ή χιλιάδων χιλιομέτρων, όπου επηρεάζει την ατμοσφαιρική και ωκεάνια κυκλοφορία.
Η Δύναμη Κοριόλις αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις μηχανισμούς που διαμορφώνουν την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας και των ωκεανών. Αν και δεν είναι μια πραγματική δύναμη με την κλασική έννοια, η επίδρασή της είναι καθοριστική για την πορεία των ανέμων, τη δημιουργία κυκλώνων και αντικυκλώνων και τη γενικότερη λειτουργία του παγκόσμιου κλιματικού συστήματος. Χωρίς αυτήν, ο καιρός και το κλίμα της Γης θα ήταν εντελώς διαφορετικά.
Ποιο είναι το Ομορφότερο Νησί της Ελλάδας;
Συμμετέχετε στη μεγάλη ψηφοφορία του Meteo24News. Ψηφίστε το αγαπημένο σας νησί και δείτε ζωντανά την κατάταξη.
Ψήφισε ΤώραΑνακαλύψτε περισσότερα άρθρα για καιρό, σεισμούς, φυσικές καταστροφές και live ενημέρωση.
Ακολουθήστε το Meteo24News στο Google News
